تيترآنلاين 17 مرداد 1392 ساعت 0:01 http://titronline.ir/vdcb.8b0urhbgfiupr.html?6013 -------------------------------------------------- عنوان : ناشرانی که کلاه مولف را برمی‌دارند -------------------------------------------------- ناشران حق ندارند به قیمت بقا در حوزه‌ی نشر، سود و منفعت خود را از مولف بگیرند نه از مخاطبان کتاب. اما برخی از ناشران با حربه‌های مختلف قصد فریب مولفان را دارند. متن : ناشران حق ندارند به قیمت بقا در حوزه ی نشر، سود و منفعت خود را از مولف بگیرند نه از مخاطبان کتاب. اما برخی از ناشران با حربه های مختلف قصد فریب مولفان را دارند. مطابق آمار و ارقام موجود، بیش از 10 هزار ناشر در کشور مجوز نشر کتاب دارند. این تعداد؛ رقم قابل توجهی ست که البته سوالاتی را نیز برمی انگیزد. اول اینکه با وجود پایین بودن تیراژ کتاب در کشور، نرخ پایین مطالعه و جای خالی کتاب در سبد خرید خانوارها، چه میل و انگیزه ای این ناشران را به فعالیت در حوزه ی نشر امیدوار کرده؟ در این گزارش به یکی از آسیب های جدی حوزه ی نشر که اتفاقا در سال های اخیر و از سوی ناشران جدیدالتاسیس بیشتر مرسوم شده، خواهیم پرداخت. رویه ای که کم از کلاه برداری نیست! انکار حق التالیف روند عقد قرارداد و چاپ کتاب، تقریبا در همه جای جهان و در تمام مراکز نشر، روند مشابه و یکسانی ست. ساده ترین و منطقی ترین شیوه این است که مولف برای انتشار اثرش، به ناشر مراجعه کرده و اثرش را ارائه می کند. ناشر هم پس از مطالعه و بررسی اثر، با درنظر گرفتن تمام زوایای نشر و وضعیت بازار، اگر صلاح دید با انتشار کتاب مورد نظر موافقت می کند. در مرحله ی بعدی ناشر و مولف سر میز قرارداد می نشینند و درباره بندها و قواعدی که تقریبا رویه ثابت و مشخصی دارند، به توافق می رسند. یکی از اصلی ترین بندهای قرارداد میان ناشر و مولف، پرداخت میزان حق الزحمه مولف یا مترجم است که مطابق با عرف موجود در کشور، معمولا ناشر موظف می شود 10 تا 15 درصد از ضرب شمارگان در بهای پشت جلد هر کتاب را پس از به فروش رفتن کتاب های منتشر شده به مولف یا مترجم بپردازد. اما متاسفانه این رویه از سوی برخی از ناشران، به بهانه های مختلف انکار می شود. به عبارت دیگر ناشر مثلا با بهانه ی بازار راکد کتاب و ریسک اقتصادی کار نشر، سعی دارد نویسنده و مترجم را مجاب کند که تنها به حقوق معنوی چاپ کتاب شان بسنده کنند. مشارکت نابرابر مساله ی رکود بازار نشر و بیم ورشکستگی، گاه تا جایی بزرگنمایی می شود که ناشر در بسیاری از موارد از مولف می خواهد نه تنها از خیر حق التالیف یا حق الترجمه خود بگذرد، بلکه برای انتشار کتابش، سرمایه گذاری کند. به عبارت دیگر ناشر از مولف می خواهد تا با او در انتشار کتاب مشارکت مثلا 50 به 50 داشته باشد. مثلا ناشر می گوید؛ انتشار کتاب 80 صفحه ای شما، چیزی حدود 4 میلیون تومان هزینه برمی دارد که شما باید 2 میلیون آن را بپردازید. تا در نهایت شمارگان هزار نسخه کتاب، بین ناشر و مولف یا مترجم تقسیم شود. فارغ از این سوال ها که آیا ناشر در عقد این قرارداد، واقعا به تعهداتش عمل می کند؟ یا مولف از کجا می داند که ناشر واقعا چند نسخه از کتابش را منتشر می کند؟ و... چنین قراردادی از اساس یک سویه است. اصولا مولف چطور باید همان 500 نسخه از کتابش را پس از انتشار در بازار نشر توزیع کند؟ در بیشتر موارد نتیجه این می شود که مولف نهایتا 100 نسخه از کتاب هایش را به دوستان و اقوام هدیه خواهد داد و الباقی در گنجه ی خانه انبار می شود و خاک می خورد. سوءاستفاده از امکانات چاپ در قراردادهای مشارکتی، یکی از حربه های ناشران متخلف جعل تیراژ کتاب هاست. مثلا در قراردادی که ناشر متعهد به انتشار هزار جلد از کتاب شده تا پس از انتشار، این تعداد کتاب به طور مساوی بین ناشر و مولف تقسیم شود، ناشر متخلف می تواند به جای هزار جلد، تنها پانصد جلد را به چاپ برساند. با این حربه، هم هزینه هایش پایین می آید و هم مسوولیت توزیع و بازاریابی کتاب به عهده اش نخواهد بود. سود و منفعتش را هم که پیش تر از سهم شراکت مولف برداشته! مطابق با دیده ها و شنیده ها، ناشر در قرارداد مشارکتی، برای انتشار مثلا یک کتاب 80 صفحه ای در تیراژ هزار نسخه، مبلغی بین دو میلیون و نیم تا سه میلیون و نیم از مولف، بابت سهم الشراکت دریافت می کند. در واقع ناشر در همین مرحله، سود خود را برده و دیگر مراحل، تنها حکم تظاهر و ظاهرفریبی را دارد. ناشر متخلف برای اینکه سود خود را به حداکثر برساند و همانطور که گفته شد، دردسر بازاریابی و توزیع کتاب را نیز از سر باز کند، تصمیم می گیرد کلاه گشادی سر مولف بگذارد و به جای هزار نسخه، پانصد نسخه از کتاب را به چاپ برساند. اما مشکلی که پیش پای ناشر متخلف وجود دارد، تعرفه ی چاپ کتاب است. دقیق تر آنکه لیتوگرافی، ساخت فیلم و زینک و هزینه ی چاپ، بالاتر از آن است که ناشر بخواهد برای 500 نسخه، از چاپ متداول کتاب، یعنی چاپ افست استفاده کند. به عبارت دیگر اگر ناشر بخواهد برای این 500 نسخه از این نوع چاپ استفاده کند، منهای هزینه ی کاغذ، تقریبا به همان اندازه باید هزینه کند که برای چاپ هزار نسخه از آن کتاب. به همین دلیل است که ناشر به سراغ انواع بی کیفیت و ارزان تر چاپ می رود. چاپی که نیاز به لیتوگرافی و ساخت فیلم و زینک و.... نداشته باشد. چاپی مثل چاپ دیجیتال یا چاپ ریسوگراف. و مولف ناآشنا با انواع چاپ و تعرفه های، هیچ به این رویه شک نمی کند. پس از اینکه ناشر متخلف توانست به جای هزار نسخه، پانصد نسخه از کتاب را به چاپ برساند، برای اینکه شک و شائبه ای برای مولف پیش نیاید، به او می گوید صد جلد از کتاب ها باید برای کار بازاریابی، تبلیغات و اهدا به رسانه ها اختصاص پیدا کند و از آنجایی که قرارداد 50-50 است، 50 جلد از این تعداد کتاب را باید مولف بدهد. بنابراین ناشر به جای پانصد نسخه، 450 نسخه از کتاب را به مولف می دهد و پنجاه کتاب باقی مانده را به چند کتابفروشی محدود و معدود، می سپارد تا مولف مطمئن شود پانصد جلد از کتاب هایش در بازار کتاب توزیع شده است. ناشر در مقام دلال برخی از ناشران متاسفانه پا را فراتر می گذارند و به مولفی که حاصل عرق ریزان روح اش را با صداقت و خلوص نزدش آورده، پیشنهاد می دهد که هزینه ی نشر کتاب را باید به تنهایی بپردازی. همچنین حق الزحمه ی نشر را نیز باید بر آن علاوه کنی. در یک کلام؛ به جای اینکه مولف حق الزحمه ی تالیف و ترجمه اش را از ناشر بگیرد، این ناشر است که ادعای حق دارد. و باز برخی از ناشران حتی از این حد نیز فراتر می روند و از بار وظیفه ی توزیع کتاب نیز شانه خالی می کنند و مولف می ماند با مثلا هزار جلد کتاب که روی دستش مانده. کتاب هایی که رفته رفته به آیینه ی دق تبدیل می شوند و روحیه ی مولف را برای نگارش کتاب جدید از بین می برند و دیر یا زود مولف گرامی تصمیم می گیرد حداقل برای باز شدن فضای کمد یا اتاقش، آن ها را برای تخمیر، به قیمت کیلویی 200-300 تومان بفروشد. حرف آخر: مشکل از کجا آب می خورد؟ همیشه منطقی ترین پاسخ ها، ساده ترین پاسخ ها هستند. شخصی با هر رویکرد و تفکری تصمیم می گیرد به عنوان ناشر، وارد بازار نشر شود. بنابراین مخاطرات این حرفه را نیز باید بپذیرد و همچنین به قوانین شرعی و عرفی پایبند باشد. با این رویکرد؛ اثری که برای انتشار به ناشر پیشنهاد می شود، یا ارزش انتشار دارد و یا ندارد! اگر ارزش دارد که باید بهای این ارزش را که همانا خون دل مولف در نگارش اثر است، بپردازد. اما اگر اثر ارائه شده ارزش چاپ و انتشار را ندارد، ناشر نباید زیر بار انتشار آن برود. اما متاسفانه برخی از ناشران، کار نشر را به مثابه کار مرده شوری تلقی می کنند که ضامن بهشت و جهنم رفتن میت نیستند. باعث تاسف است که حوزه ی نشر در سال های اخیر، که فی نفسه حوزه ی مقدسی ست، از سوی برخی ناشران که اتفاقا شماره آنها در حال افزایش است و تنها با اندیشه ی شهرت و منفعت طلبی وارد این حوزه شده اند، آلوده می شود. ناشرانی که شاعران و نویسندگان را به چشم شکار و طعمه می نگرند. ناشرانی که در شبکه های اجتماعی، سایت ها و وبلاگ ها به دنبال نوجوانان و جوانانی علاقمند به ادبیات می گردند تا خام شان کنند و...